અભિનવ ન્યૂઝ ડેસ્ક
તહેવારોની મોસમ હોય, લગ્નપ્રસંગ હોય કે પછી હોટલ-રેસ્ટોરન્ટમાં જમવાનું હોય, પનીરની વાનગીઓ મોટાભાગના લોકોની પહેલી પસંદ હોય છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે હોટલની ગ્રેવીમાં ઓગળતું અને મોંમાં મુકતા જ સોફ્ટ લાગતું આ પનીર ખરેખર શુદ્ધ દૂધમાંથી બનેલું છે? ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગના તાજેતરના દરોડા અને અહેવાલો મુજબ, બજારમાં અસલી પનીરના નામે ‘એનાલોગ પનીર’ (Analogue Paneer) એટલે કે નકલી અને આર્ટિફિશિયલ પનીરનું મોટું નેટવર્ક ચાલી રહ્યું છે. સામાન્ય માણસના સ્વાસ્થ્ય સાથે રમાતી આ રમત પાછળનું સત્ય અને તેના જોખમો દરેક નાગરિકે જાણવા જરૂરી છે.
શું છે આ ‘એનાલોગ પનીર’?
ખાદ્ય નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, અસલી પનીર શુદ્ધ દૂધને ફાડીને કુદરતી રીતે બનાવવામાં આવે છે, જેમાં દૂધની તમામ પૌષ્ટિકતા જળવાઈ રહે છે. જ્યારે બીજી તરફ, એનાલોગ પનીર એ ડેરી પ્રોડક્ટ નથી પરંતુ એક ‘સિન્થેટિક નકલ’ છે. તેને બનાવવા માટે શુદ્ધ દૂધનો એક પણ ટીપું વાપરવામાં આવતું નથી. આ પનીર સંપૂર્ણપણે સસ્તા વનસ્પતિ તેલ અને કેમિકલ્સની મદદથી ફેક્ટરીઓમાં તૈયાર કરવામાં આવે છે.
કેવી રીતે બને છે આ નકલી પનીર?
એનાલોગ પનીર બનાવવાની પ્રક્રિયા ખૂબ જ ચોંકાવનારી છે. બજારમાં મળતા અસલી પનીર કરતાં અડધી કિંમતે નફો કમાવવા માટે ભેળસેળિયાઓ નીચે મુજબની સામગ્રીનો ઉપયોગ કરે છે:
૧. પામ ઓઇલ અથવા વનસ્પતિ ચરબી: દૂધની કુદરતી ચરબી (Milk Fat) ને બદલે અત્યંત સસ્તું અને હાનિકારક પામ ઓઇલ મિક્સ કરવામાં આવે છે.
૨. સ્કિમ્ડ મિલ્ક પાવડર (SMP): પનીરને દૂધ જેવો સફેદ રંગ અને ટેક્સચર આપવા માટે આ પાવડરનો બેઝ તરીકે ઉપયોગ થાય છે.
૩. સ્ટાર્ચ અને લોટ: પનીરનું વજન વધારવા અને તેને ઘટ્ટ મજબૂતાઈ આપવા માટે ઔદ્યોગિક સ્ટાર્ચ કે લોટ ઉમેરવામાં આવે છે.
૪. ઇમલ્સિફાયર્સ અને સ્ટેબિલાઇઝર્સ: તેલ, પાણી અને પાવડર એકબીજા સાથે બરાબર ચોંટી રહે અને અસલી પનીર જેવો આકાર પકડી શકે તે માટે રાસાયણિક પ્રવાહીઓ ઉમેરાય છે.
સ્વાસ્થ્ય માટે કેમ છે આ ‘ધીમું ઝેર’?
મેડિકલ રિપોર્ટ્સ અનુસાર, એનાલોગ પનીરમાં કોઈપણ પ્રકારનું પોષણ, પ્રોટીન કે કેલ્શિયમ હોતું નથી. તેનું સતત સેવન માનવ શરીરને ખોખલું કરી શકે છે:
હાર્ટ એટેકનું જોખમ: આ પનીરમાં રહેલું હાઈડ્રોજિનેટેડ વનસ્પતિ તેલ શરીરમાં ખરાબ કોલેસ્ટ્રોલ (LDL) અને ટ્રાન્સ ફેટ વધારે છે. તેનાથી હૃદયની ધમનીઓ બ્લોક થાય છે અને નાની ઉંમરે હાર્ટ એટેક આવવાનું જોખમ અનેકગણું વધી જાય છે.
પાચનતંત્રની ખરાબી: રાસાયણિક સ્ટાર્ચ અને સ્ટેબિલાઇઝર્સ આપણા આંતરડામાં ચોંટી જાય છે. પરિણામે પેટમાં સોજો, સતત ગેસ, એસિડિટી અને ડાયરિયા જેવી ગંભીર સમસ્યાઓ ઘર કરી જાય છે.
લીવર-કિડની પર સોજો: પનીરને લાંબો સમય સાચવવા કે ચમક આપવા માટે કેટલીક જગ્યાએ ડિટર્જન્ટ અથવા યુરિયાના અંશો પણ મળી આવ્યા છે, જે સીધી રીતે લીવર અને કિડનીને ફેલ કરી શકે છે. ત્યારે ગુજરાત સરકારે ગુજરાતમાં સંપૂર્ણ આ પનીરથી પ્રતિબંધ મૂક્યો છે ત્યારે તમે કોઈ પણ હોટલમાં જાઓ પહેલા પૂછી જોજો કે પનીર કય છે અને કેવી રીતે બનાવ્યું છે અને જમતા પહેલા તમે એમની પાસેથી હોટલ પાસેથી રેસ્ટોરન્ટ માંથી કાચું પનીર બનાવીને ચાખી જોજો અને હાથમાં સ્મેલ પણ લઈ જજો જો શંકાસ્પદ લાગે તો પનીરનો કોઈપણ વાનગી મંગાવી નહીં.
